Jawel, het is zover! De uitnodiging voor het sollicitatiegesprek valt in de bus. Wat nu? Je zult je gedegen op het gesprek moeten voorbereiden. Welke vragen kun je verwachten? Iemand die zich goed op een sollicitatiegesprek heeft voorbereid voelt zich zelfverzekerder en zal dit tijdens het gesprek uitstralen. Deze pagina geeft een algemeen overzicht van alle "ins" en "outs" van het gesprek. In hoofdstuk 1 worden kort de verschillende - opeenvolgende - selectiegesprekken behandeld.

Hoofdstuk 2 handelt over het gesprek in het algemeen. In dit hoofdstuk is een grote hoeveelheid voorbeeld- of standaardvragen opgenomen. Deze vragen zullen door ieder persoonlijk, afhankelijk van achtergrond, ervaring en opleiding moeten worden beantwoord.



Doorgaans splitst de sollicitatiecommissie zich op in twee of drie groepen die afzonderlijk een gesprek met je voeren. Het eerste gesprek wordt meestal een kennismakingsgesprek genoemd, het tweede een selectiegesprek. Een selectiegesprek kan bijvoorbeeld plaatsvinden met je toekomstige collega's. Tijdens het eerste gesprek zal de aandacht vooral uitgaan naar de mate waarin je voldoet aan de functie-eisen. In de tweede ronde zal het accent van de aandacht verschuiven naar de meer vakinhoudelijke details en wordt er gekeken in hoeverre je persoon binnen de sfeer van de organisatie past.

De verschillende gespreksrondes vinden met een tussentijd van enkele dagen tot soms veel langer plaats, ook is het mogelijk dat je op de dag van de uitnodiging met twee of meer wisselend samengestelde groepen spreekt: een groep directieleden samen met iemand van personeelszaken en een groep collega's. Ook komt de situatie voor dat men al na één gesprek tot een beslissing komt.

Een ander onderscheid in gesprekken is te maken tussen een 'normaal' sollicitatiegesprek en een zogenaamd "stressinterview". Bij een stressinterview zullen de selecteurs, meestal het hoofd personeelszaken, chef van de afdeling en een toekomstige collega, je met een spervuur van vervelende vragen onder handen nemen. Men stelt je op de proef door het innemen van een quasi ongeïnteresseerde houding of door het in twijfel trekken van je antwoorden. Het andere uiterste, een zithoek waar men je zoveel mogelijk op je gemak stelt, is ook mogelijk, maar komt minder voor. Combinaties waarbij je door de ene functionaris zeer vriendelijk en door de ander uitermate grof wordt behandeld zijn ook mogelijk.

1.1 Het Kennismakingsgesprek
Het eerste gesprek is een oriënterend gesprek: beide partijen willen weten of er een voldoende basis is om de komende tijd samen te werken. Ook jij moet een beeld krijgen van de werkgever en de toekomstige werkplek. Stel je daarom niet te afhankelijk op. Je bent medeverantwoordelijk voor het gesprek, je bent voor 50% zelf de beoordelaar. De functie, de mogelijkheden en de sfeer binnen de organisatie kunnen bij nader inzien anders zijn dan je je in eerste instantie had voorgesteld: ook jij kunt je terugtrekken!

In een vrij klein bedrijf, waar één persoon de uiteindelijke beslissing over een eventuele aanstelling neemt, kan het eerste gesprek al beslissend zijn. In dat geval kan het zijn dat je meteen uitgenodigd wordt voor de onderhandelingen over salaris en secundaire arbeidsvoorwaarden (zie 1.3 Het onderhandelingsgesprek). Het kan ook voorkomen dat je direct wordt geconfronteerd met je toekomstige collega, je directe baas of de directeur van het bedrijf. Loopt de beslissing over een aantal schijven dan kan er op het tweede gesprek nog een derde volgen. Een psychologische test of een test in een assessment center kunnen deel uitmaken van de sollicitatieprocedure.

1.2 Het Selectiegesprek
Na afloop van de eerste serie gesprekken beslissen de commissieleden met wie men de procedure voortzet. Wanneer je wordt uitgenodigd voor een tweede gesprek dan is dat een felicitatie waard: je hebt vaak al vele concurrenten achter je gelaten. De procedure kan inmiddels hebben ingehouden dat men je heeft verzocht je te melden bij een psychologisch adviesbureau voor het afnemen van een psychologische test. Wanneer het resultaat daarvan met je door de psycholoog is besproken en het rapport is verzonden sta je voor een nieuwe fase in de procedure: het selectiegesprek.

Het gewicht van de functie en de grootte van het bedrijf bepalen hoe "diep" het selectie-interview gaat, hoe lang het duurt en of het om een definitief gesprek gaat of dat er nog een serie gesprekken volgt. Bij het selectie-interview zullen ontmoeting, entree en aanloop tot het gesprek wellicht in een meer ontspannen sfeer verlopen, je kent elkaar immers al een beetje. Bewaar echter afstand, ga bijvoorbeeld niet ineens tutoyeren.

Het tweede gesprek is zwaarder dan het eerste. De groep mensen waarmee je praat is waarschijnlijk anders samengesteld. Heeft de eerste ontmoeting meer het karakter van: "Komt deze gegadigde in aanmerking om aan onze selectieprocedure mee te doen? Klopt wat er in de brief staat? Is de kandidaat representatief, maakt hij een wakkere indruk, formuleert hij vaardig en correct?" Kortom: "Voldoet de sollicitant aan het profiel?" De tweede ontmoeting staat meer in het teken van: "Wie van deze mensen, die op zichzelf allemaal voor de functie in aanmerking komen, willen we uiteindelijk het liefst? Wie past qua persoon het beste bij onze organisatie?" In dit gesprek wordt meestal dieper ingegaan op de functie-eisen, je capaciteiten en je motivatie. Bereid je grondig voor. Welke zaken zijn nog niet aan de orde geweest? Op welke aspecten zal men dieper willen ingaan? Wanneer er tijdens het eerste gesprek zwakheden ten aanzien van de functie naar voren zijn gekomen, dan stelt de commissie daar nu zeker vragen over. In het selectiegesprek is het belangrijk gedetailleerd te vertellen over ervaringen, waardoor je blijk geeft van je kennis, vaardigheden en bekwaamheden. Bereid je op dezelfde manier voor als voor het eerste gesprek (zie hoofdstuk 2). Bedenk vragen en mogelijke problemen die men je zou kunnen voorleggen. Verdiep je nogmaals in het bedrijf, lees vakbladen. Misschien zijn er naar aanleiding van het eerste gesprek een paar vragen bij je opgekomen. Bel daar gerust over met een van de mensen met wie je tijdens het eerste gesprek hebt gesproken. Geef tijdens het gesprek blijk op de hoogte te zijn en de actuele problemen in de branche te kennen. Een selectiegesprek heeft vaak mede tot doel te bekijken of en hoe je in het bestaande team past. In dat geval zullen een aantal van je toekomstige collega's deel uitmaken van de commissie. Bij grotere organisaties of bedrijven, bijvoorbeeld Shell of Unilever, vindt er doorgaans een panelgesprek plaats met de directie. Het kan zijn dat dit in het Engels wordt gevoerd. In zo'n gesprek kijkt men op een meer abstracte manier naar de sollicitant. Aan de orde is vooral de vraag of de kandidaat bij de organisatie past.

Om er achter te komen wie van de kandidaten het meest geschikt is voor de vacante functie wil de wervende partij in vrij korte tijd veel van iemands karakter te weten komen. Bij bepaalde functies moet je bijvoorbeeld veel kunnen incasseren. In het selectie-interview zal men dat testen aan de hand van lastige vragen, aanvallen, doorvragen, stiltes en/of een quasi ongeïnteresseerde houding wanneer je aan het woord bent (stressinterview). Bij deze vragen gaat het niet om de inhoud van je antwoord, maar om de manier waarop je reageert. Blijf kalm en zakelijk en laat je niet verleiden tot defensief gedrag of ergenis. Laat duidelijk merken dat je in deze fase een geduchte partij bent geworden. Je kunt, nu je voor de tweede of derde keer bent uitgenodigd, ook je eisen stellen. Let op! ook de eerste keer kun je te maken krijgen met een stressinterview. Met name de situaties waarbij je door de eerste functionaris op je gemak wordt gesteld om vervolgens door de volgende onderuit te kunnen worden gehaald, zijn zeer verradelijk.

In deze fase van het sollicitatieproces vraagt men soms naar je referenties. Neem een lijstje mee en vergeet niet om de toestemming van de betrokkenen te vragen. Noem niet teveel mensen, kies de twee of drie beste er uit (zie ook Sollicitatiebrieven & Cv's).

Het aanhouden van verschillende sollicitaties en het tegen elkaar afwegen van de beste aanbiedingen is vanzelfsprekend toegestaan tijdens het selectie-interview. Of een kandidaat ook altijd moet vermelden dat hij met anderen in onderhandeling is, hangt af van de fase waarin de selectieprocedure verkeert. Het melden van deze onderhandelingen kan een sollicitatie zowel in positieve als in negatieve zin beïnvloeden. Taxeer zorgvuldig je positie.

1.3 Het Onderhandelingsgesprek
Gefeliciteerd! De beslissing is in je voordeel uitgevallen. Je wordt uitgenodigd voor een afrondend gesprek waarin een aantal formele zaken zullen worden geregeld. Je zult een ontmoeting hebben met iemand van personeelszaken die het arbeidscontract met je doorneemt, wellicht volgt een introductie op de afdeling.

Tijdens het onderhandelingsgesprek komt de arbeidsovereenkomst aan de orde. Bij de overheid spreekt men meestal van een aanstellingsovereenkomst. Je bent nu zover dat je een onderhandelingspositie hebt opgebouwd, daaruit volgt dat je actief voor je eigen belangen moet opkomen. Je moet proberen binnen de ruimte die de standaardovereenkomst biedt, bepalingen of aanvullingen op te laten nemen die de arbeidsovereenkomst voor jou aantrekkelijker maken. Hierbij kun je je de volgende vragen stellen. Als het om de primaire (salaris) en secundaire arbeidsvoorwaarden gaat, hoe zal ik mij dan opstellen? Wat kan ik maximaal aan salaris vragen? Welke concessies kan ik doen? Wat is mijn ondergrens? Is er sprake van een loopbaanplanning (personeelsbeoordeling; studiemogelijkheden en -faciliteiten; promotiemogelijkheden)? Hoe staat het met de secundaire arbeidsvoorwaarden (pensioenregeling; uitkeringen; toeslagen wegens onregelmatig werk enz.).

De ruimte om over je salaris te onderhandelen is in veel gevallen marginaal. De onderhandelingsruimte zit vooral in wat men de secundaire arbeidsvoorwaarden noemt. Tijdens het onderhandelingsgesprek wordt doorgaans een concept van het arbeidscontract gemaakt, een origineel ontvang je enige tijd later ter ondertekening. Wanneer je iets in het contract mist, ook al betreft het wellicht een kleinigheid, neem dan voordat je een handtekening zet even contact op met iemand van de afdeling Personeelszaken,

In de laatste fase van het gesprek is de sfeer vaak tamelijk ontspannen. Partijen zijn het in principe over de essentialia eens. Laat je door de ontspannen sfeer echter niet verleiden tot concessies waar je later spijt van krijgt. Je bent wellicht bang zeurderig over te komen door op allerlei, veelal financiële, details in te gaan. Dat is niet verstandig. Houd aantekening van wat je toezegt en van wat de ander je toezegt. Ook al lijkt er de komende tijd weinig mis te kunnen gaan of te veranderen, binnen nu en enige jaren kan de situatie totaal verschillend zijn. Je hebt niet meer dezelfde persoon als tegenpartij, er kunnen conflicten zijn ontstaan, er kan sprake zijn van een bedrijfssluiting of -reorganisatie en mondeling gedane beloftes kunnen zijn vergeten. In dergelijke gevallen grijpt men terug op het arbeidscontract. Bepalingen uit dat contract kunnen dan oorzaak zijn van (financiële) schade en eventueel ontslag.

Het voornaamste doel van het gesprek is informatie-uitwisseling. Beide partijen krijgen de gelegenheid om met elkaar kennis te maken. De interviewer informeert je over de organisatie, de functie en verstrekt je andere relevante informatie. Je krijgt de gelegenheid jezelf te presenteren. De interviewer heeft als doelstelling een inschatting te maken over hoe je in de toekomstige werksituatie zult functioneren en wat je potentieel is. Jouw persoonlijke doel behoeft hier wellicht geen toelichting. Vergeet echter niet dat je voor 50% zelf de beoordelaar bent. De functie, de mogelijkheden en de sfeer binnen de organisatie kunnen bij nader inzien anders zijn dan je je in eerste instantie had voorgesteld: ook jij kunt je terugtrekken!

2.1 DE VOORBEREIDING
Bij een zorgvuldige voorbereiding kunnen twee soorten activiteiten worden onderscheiden: het verzamelen van informatie en het anticiperen op mogelijke vragen. Een goede voorbereiding vraagt een ruime tijdsinvestering!

INFORMATIE VERZAMELEN
Om jezelf tijdens een gesprek goed te kunnen verkopen zul je een zekere voorkennis moeten hebben van de organisatie en de betreffende functie. Voorkennis verkrijg je bijvoorbeeld door het lezen van vakliteratuur (branchebladen) , door het analyseren van de advertentie (zie ook: Sollicitatiebrieven en CV's), het lezen van een jaarverslag of een beleidsplan (veelal gratis verkrijgbaar bij de desbetreffende organisatie) en het regelen van een oriënterend gesprek met iemand uit de branche of iemand die zelf werkzaam is bij het bedrijf van je keuze. Lees in dit stadium nog eens zorgvuldig de advertentie en je eigen brief door. Zorg ervoor dat je de namen en functies van de ondervragers kent. Meestal staan dit soort zaken netjes in de uitnodigingsbrief voor het gesprek vermeld. Wanneer dit niet het geval is, is het van belang hier zo snel mogelijk achter te komen. Je vragen over arbeidsvoorwaarden wil je wellicht kwijt aan een gesprekspartner van personeelszaken. Verder is het belangrijk dat je weet hoe je iemand moet benaderen bij het vertellen over je scriptie, afstudeeronderzoek of promotie. Moet je het oppervlakkig houden, of kun je specifiek vaktechnisch op de zaken ingaan?

VOORBEREIDINGSVRAGEN
Lees je eigen brief en CV nog eens goed na. Verplaats je in de positie van de werkgever en probeer vragen te bedenken naar aanleiding van je brief en de functie.

Voor jou als sollicitant is het belangrijk dat je je positieve kwaliteiten - op het gebied van je persoonlijkheid, kennis en ervaring - gemotiveerd weet over te brengen. (een belangrijk hulpmiddel hierbij vormt het binnenkort te verschijnen pakket van Sollicitatie versus Tijd over vaardigheden, functies en beroepen ) Wanneer je stelt ergens goed in te zijn, dan moet je dat kunnen aantonen. Dit doe je met relevante informatie en met concrete (praktijk-)voorbeelden. Bij het verwerven van voorkennis kan je de volgende vragen gebruiken. Het is de bedoeling dat je met de antwoorden die je op de vragen formuleert laat zien hoe je persoonlijkheid, kennis en ervaring bij de betreffende organisatie passen. Deze vragen kunnen ook tijdens het gesprek aan de orde komen.

• Wat weet u over ons bedrijf?
• Waarom solliciteert u juist bij ons bedrijf?
• Waarom solliciteert u juist naar deze functie?
• Heeft u een beeld van de functie? Wat verwacht u van de functie?
• Waarom denkt u geschikt te zijn voor deze functie?
• Welke eigenschappen lijken u belangrijk voor een loopbaan bij ons bedrijf?
• Kunt u ons iets vertellen over uw nevenactiviteiten?
• Wat zijn uw ambities op langere termijn?
• Noem een aantal goede en slechte eigenschappen

Beantwoord voor jezelf de volgende vragen:

• Waarom solliciteer ik naar deze functie?
• Waarom en hoe pas ik in deze organisatie?
• Waarom en hoe pas ik in deze functie?
• Wat kan ik voor deze organisatie betekenen?

TIPS Voor een goed gesprek
VOORBEREIDING

• Verzamel informatie over de functie en de organisatie
• Bedenk mogelijke vragen en bereid antwoorden voor
• Bedenk wat je graag aan de orde wilt stellen: koppel positieve eigenschappen en successen aan de functie-eisen
• Bedenk compensatie-argumenten voor je zwakkere eigenschappen, prestaties. Probeer zodanig te redeneren dat men er nog iets positiefs uit haalt
• Stelt je voor welk type persoon de organisatie zoekt. Wat voor persoon past het beste bij de functie
• Neem aantekeningen mee - vragen en argumenten - naar het gesprek voor het geval je tijdens het gesprek de draad mocht kwijtraken
• Bedenk van tevoren hoe je de betreffende functie zou invullen

ENTREE

• Kijk iedereen die je een hand geeft aan en noem daarbij duidelijk je naam
• Geef blijk van herkenning als je bijvoorbeeld één van de leden van de commissie al telefonisch hebt gesproken
• Luister goed naar de eerste informatie. Interrumpeer niet
• Gedraag je ontspannen. Kijk belangstellend en concentreer je op het gesprek

PRESENTATIE

• Gedraag je actief: maak geen matte en afhankelijke indruk, neem zelf initiatief. Men zal je niet opeten.
• Antwoord niet te zuinig, dus alleen met ja of nee, maar ook weer niet te breedsprakig. Alleen relevante informatie!
• Formuleer positief over je kennis en ervaring!
• Luister goed. Wanneer je de vraag niet begrijpt, geef je dat aan en / of vraag je om meer toelichting. Geef antwoord op de vraag zoals deze is bedoeld, zo laat je zien dat je goed kunt luisteren
• Toon je levendig: recht op zitten; opgewekt en duidelijk spreken; commissieleden aankijken; expressieve gezichtsuitdrukking. Een sollicitatiegesprek is geen martelgang
• Durf jezelf te corrigeren wanneer dat nodig is
• Antwoord niet te gehaast, neem de tijd om even na te denken
• Bij een zogenaamd "stress-interview": blijf zakelijk, correct en serieus antwoord geven; reageer niet overgevoelig en defensief

FUNCTIE-EISEN

• Sluit bij het doornemen van de taken zoveel mogelijk aan bij je persoonlijkheid, kennis en ervaring
• Motiveer je sollicitatie door aan te sluiten bij aspecten van je persoonlijkheid, studie en ervaring
• Benut alle mogelijkheden om te vertellen wat je hebt gedaan en wat je kunt
• Overdrijf niet!

AFSLUITING

• Vraag naar je plaats in de organisatie: aan wie leg je verantwoording af, hoe is de samenwerking met de collega's?
• Vraag nadere informatie over het bedrijf, de werktijden en de datum van indiensttreding
• Geef bij het weggaan een hand en bedank voor het gesprek. Je gesprekspartner zal aangeven op welke termijn je iets hoort

TOT SLOT

• Neem kopieën van diploma's, cijferlijsten, artikelen enz. mee. Beoordeel zelf of het nodig of handig is om het een en ander te laten zien
• Neem de advertentie en een kopie van je CV mee
• Neem een lijstje met referenten mee
• Zorg dat je fit bent (zorg dat je goed slaapt)
• Wees ruim op tijd aanwezig
• Vraag bij aankomst gerust of je eerst even van het toilet gebruik mag maken. Vaak moet je je toch eerst bij de lobby melden

2.2 De Eerste Indruk
Men zegt dat Alexander Pechtold meer uitstraling heeft dan Jan Peter Balkenende. Het gaat hier om ongrijpbare factoren, factoren waar vaak geen invloed op uit te oefenen is.

Charisma is ongrijpbaar, je uiterlijk zeker niet. Let er daarom op dat je er verzorgd uitziet en pas zo nodig je kleding aan aan het soort organisatie waarbij je solliciteert. Bij de eerste indruk spelen naast uitstraling ook non-verbale elementen een rol.Hierbij moet je onder meer denken aan lichaamshouding, gezichtsuitdrukking, handdruk en oogopslag. De één heeft een meer natuurlijke houding dan de ander. Wanneer je weet dat je houding - wellicht mede onder invloed van zenuwen - wat geforceerd is, oefen dan eens. Neem de houding aan van iemand die net een vreselijk slecht bericht heeft gehad. Verplaats je daarna in een succesvol persoon die zojuist een aantal complimenten over zijn werk heeft gehad. Denk terug aan een succesvol moment uit je leven en probeer het gevoel dat je daarbij had terug te halen. Stel je voor dat je Sonja Barend, of Hans van Mierlo bent. Misschien vind je deze oefeningen wat vreemd, waar het om gaat is dat je bewust waarneemt hoe een bepaalde houding aanvoelt en wat je daarmee uitstraalt.

Andere mogelijkheden zijn bijvoorbeeld jezelf opnemen op de video of met een kennis een sollicitatiegesprek naspelen.

VERBALE EN NON-VERBALE COMMUNICATIE
Hieronder volgen een aantal tips en aanbevelingen op het gebied van verbale en non-verbale communicatie. Het is vrijwel onmogelijk om hier tijdens een sollicitatie-gesprek op te letten. Je kunt er echter bij het oefenen en in de dagelijkse praktijk wel rekening mee houden.

Het motto blijft: wees zoveel mogelijk jezelf en ga je niet in allerlei bochten wringen of geforceerd gedragen.

• Zorg ervoor dat de ondervrager je niet hoeft terug te fluiten. Dit gebeurt als je te diep op een bepaald onderwerp ingaat of te lang over iets uitwijdt. Antwoord echter niet alleen met 'ja' of 'nee'. Pak elke gelegenheid aan om positieve informatie over jezelf te geven. Ben je bezig jezelf in de nesten te werken dan kan je beter eerlijk toegeven op het verkeerde spoor te zitten dan het nog moeilijker maken.
• Let erop dat niet de commissie de meeste tijd aan het woord is. Men wil juist iets van de sollicitant horen.
• Pas op voor cirkelredeneringen. In een cirkelredenering komt de conclusie uiteindelijk op hetzelfde neer als de premissen.

Interviewer: "U noemt Antropologie een interessante studie. Kunt u aangeven waarom?"

Sollicitant: "Omdat het een interessante studie is."

• Laat tijdens het gesprek merken dat je het een en ander over de organisatie en de branche weet. Zo toon je je belangstelling. Overdrijf niet maar zorg dat je "mee kunt praten"
• Houd in het achterhoofd wat belangrijk voor de ondervrager is om te weten (bedenk dit van te voren).
• Probeer de spanning in het gesprek te houden, ontloop deze niet. Stel je kwetsbaar op en toon wat lef. Zie het sollicitatiegesprek als een spel. De ondervrager heeft vaak vele gesprekken op een dag, hij kan wel wat spanning gebruiken.
• Laat je niet van de wijs brengen door moeilijke vragen. Probeer een tegenvraag te stellen om te kijken wat men precies wil weten, geef aan dat je het een moeilijke vraag vindt en dat je bedenktijd wilt hebben. Vraag eens bedoelt u ......?
• Spreek zo mogelijk in de tegenwoordige tijd en gebruik actieve werkwoorden.

Ik organiseer graag allerlei activiteiten.

• Met bijvoegelijke naamwoorden en bijwoorden geef je kleur en smaak aan je verhaal.

Let op het volgende verschil:
Mijn stageperiode was bijzonder leerzaam en verfrissend en het contact met mijn collega's heb ik als uiterst plezierig ervaren.

Mijn stageperiode heb ik als leerzaam ervaren en het contact met mijn collega's was goed.


Formuleer positief. Wees attent op woorden als "niet", "geen" en "nooit". Elke negatieve zin is in principe positief te herformuleren.

Ik wist in deze periode niet zo goed wat ik wilde (fout)

Ik heb me in deze periode georiënteerd op mijn toekomstmogelijkheden (goed)


Vermijd overvloedig gebruik van verkleinwoorden.
Ik ben een poosje uitzendkracht geweest bij een leuk bedrijfje (fout)

Gedurende drie maanden ben ik uitzendkracht geweest bij een jonge onderneming (goed)


Vermijd stopwoorden zoals "leuk", "eh", "ach" en "nou".

Mijn stage was erg leuk (fout)

Tijdens mijn stage ben ik enthousiast geraakt over ... (goed)


Let op je stemgebruik en spreektempo.

• Wees niet bang om humor of een woordspeling te gebruiken, maar ga niet "de leukste thuis" uithangen.
• Kijk je geprekspartners aan , buig zonodig iets voorover in de richting van de interviewer
• Zet je lichaam in, gebruik zo nu en dan je handen tijdens het spreken.
• Ga eens verzitten, dit kan nervositeit wegnemen.
• Wees energiek en oplettend.

DE STRUCTUUR VAN HET GESPREK
De ervaring leert dat sollicitatiegesprekken vrijwel allemaal verschillend verlopen. Het onderstaande interviewschema is dan ook slechts bedoeld om een paar punten aan te stippen die regelmatig terugkomen.

1. Voorstelronde
Wederzijds voorstellen, iedereen geeft elkaar de hand. Je toont hoe representatief je bent. Kleding, handdruk, het aankijken van de personen die je een hand geeft zijn signalen van representativiteit. De personeelsfunctionaris probeert je door een informeel gesprek op uw gemak te stellen. Praatje over bijvoorbeeld de reis: Kon u het gemakkelijk vinden? Men vraagt of je koffie wilt.

2. Structuur
De commissie licht de aanpak van het gesprek toe, zodat je weet wat er zoal komen gaat.

3. Opening
De commissie vertelt kort iets over de functie en de organisatie. Soms vraagt men in dit stadium van het gesprek al of je iets te vragen hebt. Deze fase heeft mede ten doel het ijs te breken en de sollicitant op zijn gemak te stellen. Hou het kort.

In fase twee en drie, de introductie, wordt je luistervaardigheid getest. Probeer te ontspannen en luister wat de personeelsfunctionaris te vertellen heeft. Je kunt de advertentie waarop je hebt gereageerd erbij houden.

4. Curriculum vitae
De commissie stelt vragen over je CV. Bedenk van tevoren hoe je 'gaten' en onduidelijkheden in je CV verantwoordt.

Mogelijke vragen zijn:
Welke onderdelen van uw studie vond u interessant en waarom?
Waarom heeft u zolang over uw studie gedaan?

5. Motivatie
Waarom heeft u naar deze functie gesolliciteerd?

Leg verband met je vaardigheden en interesses.

Wat zijn uw ambities?

Sleutelwoord: uitdaging. Toon bijvoorbeeld je leergierigheid.

6. Functie-eisen
De commissie koppelt de functie-eisen aan kennis en ervaring. Hiervoor zijn verschillende methoden:

• Het behandelen van een casus
• Men vraagt welke vakliteratuur je leest
• Men vraagt je mening over een bepaald probleem
• Men vraagt of je nog vragen hebt over de functie

Bij de punten 4, 5 en 6 ligt de nadruk op je presentatie: kun je jezelf goed omschrijven, heb je je sollicitatie voldoende voorbereid, ben je assertief? Je gesprekspartner zal kritische vragen stellen om te kijken hoe je met de antwoorden omgaat. Voorkom dat je in discussie gaat; luister goed naar de argumenten van de interviewer en zijn standpunt. Zorg dat er een dialoog ontstaat in plaats van een monoloog, ga hierbij uit van gelijkwaardigheid. Men let op: non-verbaal gedrag, presentatie (onderbouwen van motivatie en keuzes), luistervaardigheid, mate van ingrijpen in en sturen van het gesprek.

7. Privacy
De commissie mag tijdens het gesprek alleen vragen stellen die functioneel en relevant zijn voor de te vervullen vacature. Vragen over je sociale milieu, burgerlijke staat en gezinssituatie zijn taboe. Soms kunnen deze vragen echter wel relevant zijn. Beoordeel zelf welke vragen je afhankelijk van het soort baan en de gang van zaken tijdens het gesprek wilt beantwoorden.

8. Arbeidsvoorwaarden
In het eerste gesprek wordt soms kort ingegaan op de arbeidsvoorwaarden. Bijvoorbeeld: Wat denkt u te gaan verdienen? De arbeidsvoorwaarden komen doorgaans uitgebreid aan de orde in het laatste gesprek, het onderhandelingsgesprek (zie hoofdstuk 1).

9. Afronding
De commissie vraagt of je nog iets te vragen hebt en informeert je over het verdere verloop van de sollicitatieprocedure.

10. Vertrek
Wanneer de aangegeven tijdsduur van het gesprek is verstreken en er niets meer te bespreken valt, bedank dan voor het gesprek. Je gesprekspartner zal aangeven op welke termijn je iets hoort. Talm niet, sta resoluut op en neem afscheid.

De gemiddelde duur van een gesprek is 1 uur.


DE STAR OF STAP METHODE
Een methode die door veel personeelsfunctionarissen bij selectiegesprekken wordt gebruikt is de STAR of STAP methode. Hiermee worden vaardigheden als presentatie, spreekvaardigheid, bondigheid en logisch denken getoetst. Daarnaast test men of je ervaring op waarheid berust.

STAR METHODE
S = Situatie
T = Taak
A = Actie
R = Resultaat

De personeelsfunctionaris vraagt de sollicitant om een afgeronde situatie te beschrijven, de taak en de actie van dit verhaal uit te leggen en vervolgens het resultaat van de actie aan te geven. Eventueel wordt nog een E toegevoegd, deze staat voor "Evaluatie".

Op je CV staat bijvoorbeeld dat je gedurende een bepaalde periode een bestuursfunctie hebt vervult. De personeelsfunctionaris kan je vragen een situatie te beschrijven waarin je leidinggevende vaardigheden toonde: wat was je taak, wat gebeurde er (wat ging er mis, wat ging goed) en wat was het resultaat. Eventueel vraagt men hoe je in de toekomst deze situatie zou aanpakken.

STAP METHODE
S = Situatie
T = Taak
A = Actie
P = Procedure

In plaats van te vragen naar het door jou bereikte resultaat in een bepaalde situatie, wil men bij de STAP methode weten hoe de actie in de toekomst verder zal verlopen. Het gaat hier om een taak die nog niet is voltooid, je bent bijvoorbeeld nog aan je scriptie bezig of je loopt nog stage. De personeelsfunctionaris kun je bijvoorbeeld vragen wat de conclusie van de scriptie zal worden.

Bij de STAR of STAP methode is het belangrijk je sterke en zwakke eigenschappen goed te kennen. Als je bijvoorbeeld weet dat je wel eens zeer direct kunt zijn, een eigenschap die niet door iedereen wordt gewaardeerd, bedenk dan hoe je deze karaktereigenschap naar de personeelsfunctionaris brengt. Aan iedere karaktereigenschap zitten voor- en nadelen. Probeer van je zwakke punten sterke punten te maken. Heb je ergens in gefaald, breng dit dan over als een ervaring waar je veel van hebt geleerd. Zorg altijd dat je kunt bewijzen wat je beweert. Bedenk welke bewijzen op feiten zijn gebaseerd (uitgewezen door een test, of een cijfer) en welke op veronderstellingen (mijn moeder zei dit laatst over mij).


VRAGEN, VRAGEN EN NOG EENS VRAGEN
Een sollicitatiegesprek is een open communicatieproces waaraan de sollicitant op actieve wijze kan en moet deelnemen. Vaak dient het curriculum vitae als leidraad bij het gesprek. Zorg daarom dat je je CV kunt toelichten. Probeer mogelijke 'gaten' in je CV reeds van tevoren te dichten door passende verklaringen te formuleren. Wees wel 'eerlijk', ga niet teveel omzeilen en liegen, zeker niet als je dat niet spijkerhard kunt. Aandikken of periodes verlengen is nog wel te doen maar echt overdrijven is al gevaarlijk. Je bent niet verplicht te antwoorden op al te persoonlijke vragen. Bij een goed gesprek is er sprake van een dialoog, zonder dat het programma van de interviewer teveel wordt gestoord. Zorg er daarom voor dat je inhaakt op wat er wordt gezegd en dat je zelf het een en ander te vragen hebt. Durf echter het gesprek met je antwoorden een bepaalde richting op te sturen. Op deze manier kun je je positieve eigenschappen en succesvolle gebeurtenissen wat meer belichten. Neem tijdens het gesprek de fatsoensnormen in acht: laat de ander uitspreken, kijk de ander aan enz. Wees erop voorbereid dat men je uittest, bijvoorbeeld door minder fatsoenlijk gedrag, onvriendelijkheid of andere vervelende trucs. Laat merken dat je van dergelijk gedrag niet bent gediend.

Deze paragraaf geeft een overzicht van de belangrijkste vragen die je tijdens een sollicitatiegesprek kunt verwachten. Daarbij wordt telkens een indicatie gegeven in welke richting je het antwoord moet zoeken. Projecteer de situatie op jezelf en hou als sleutelbegrip 'geloofwaardigheid' aan. Veel vragen komen op hetzelfde neer en leiden tot hetzelfde antwoord. Met deze vragen controleert men of je consequent bent in de beantwoording. Denk er aan dat je gesprekspartner er voor zichzelf zit en zich bedenkt wat je voor hem zou kunnen betekenen.

VRAGEN AAN DE SOLLICITANT

• Vertelt u eens iets over uzelf.

Draaf niet teveel door bij het beantwoorden van deze openingsvraag. Aanknopingspunten zijn: jeugd, opleiding, studie en huidige bezigheden. Vraag eventueel of men de vraag wil concretiseren: over welke periode wil men iets weten? Wees wel voorbereid op de tegenwerping 'begint u zelf maar ergens.'


• Welke kwaliteiten, vaardigheden en karaktereigenschappen waardeert men in u?
Relateer je eigenschappen aan de functie. Noem eigenschappen die van belang zijn voor de functie.


• Wat heeft u ons te bieden dat anderen niet hebben?
Noem een aantal goede eigenschappen die relevant zijn voor de betreffende functie. Schenk aandacht aan je prestaties, je succesvolle projecten, door je behaalde resultaten, je vermogen prioriteiten te stellen, de grote lijn te zien, problemen te herkennen en/of oplossingen aan te dragen.


• Wat weet u van deze organisatie?
Haak in op de marktpositie en de bedrijfscultuur. Wek niet de indruk dat je alles weet, alsof je een mondeling tentamen doet. Formuleer je antwoorden liever met: "Ik heb de indruk dat ...."


• Waarom wilt u hier werken?
Met deze vraag test men je huiswerk. Geef aan wat je weet over de organisatie, haak in op de nieuwste ontwikkelingen en de bedrijfscultuur. Lees de krant!


• Wat vindt u aantrekkelijk aan deze baan en wat vindt u minder aantrekkelijk?
Noem enige aantrekkelijke aspecten, zonder al te veel uit te wijden, en een ondergeschikt minder aantrekkelijk aspect.


• Waarom zouden we u aannemen?
Deze vraag slaat terug op de vraag: "Wat heeft u ons te bieden...?" Wees consequent, leg weer de aandacht op je positieve eigenschappen.


• Wat vindt u het belangrijkste in deze baan?
Wees reëel met betrekking tot je eigen wensen en capaciteiten.


• Wat weet u van de vacante functie?
Ga af op de advertentie of het vacature-overzicht. Wanneer je iets niet zeker weet, formuleer dan in de vragende vorm. Hou het kort.


• Bent u niet te "zwaar" voor deze functie (dat wil zeggen dat je te hoog bent opgeleid of teveel relevante werkervaring heeft)?
Een instinker. Geef aan dat deze baan op de lange termijn heel belangrijk voor je is. Men wil je lange-termijn-doelen weten. Als tegenvraag kun je informeren naar de loopbaanmogelijkheden binnen de betreffende organisatie.


• Hoe lang wilt u bij ons blijven werken?
Antwoord dat je belangstelling uitgaat naar een langdurig dienstverband. Geef aan dat je de baan als een uitdaging wilt blijven zien en dat je een bevredigend resultaat voor beide partijen wilt bereiken.


• Op welke termijn denkt u ingewerkt te zijn?
Je hebt hier nog geen reëel beeld van. Antwoord dat je je volledig zult inzetten. Bedenk dat het volledig meedraaien een half jaar kan duren.


• Welke stijl van leidinggeven heeft u?
Hèt juiste antwoord is er niet, het antwoord is situationeel bepaald. Bedenk welke stijl het beste bij de betreffende bedrijfscultuur past. In een commerciële organisatie is de stijl van leidinggeven bijvoorbeeld doorgaans taak-gericht en in een non-profitorganisatie relatie-gericht.


• Bent u tegen uw taak opgewassen?
Men wil feiten uit je verleden weten die te maken hebben met je taakstelling en de door jou bereikte resultaten.


• Wat zijn naar uw mening de belangrijkste eigenschappen van een nieuw aan te stellen medewerker bij onze organisatie?
Het antwoord kan, afhankelijk van de organisatie, de volgende begrippen behelzen: initiatief, aanpassingsvermogen, teamwork of juist zelfstandig werken, goede contactuele vaardigheden, stressbestendig enz.


• Welke trends zijn belangrijk binnen deze organisatie?
Spits je antwoord toe op economische, technische of marktgerichte trends. Lees de krant.


• Waarom wilt u bij uw huidige werkgever weg?
Laat je niet negatief uit over je werkgever. Geef zakelijke argumenten die betrekking hebben op het verdere verloop van je carrière.


• Hoe voelt u zich bij een plotselinge onzekere situatie?
Lieg er niet om, een onzekere situatie geeft een gevoel van onbehaaglijkheid. Leg er de nadruk op dat je rationeel zult reageren (geef een voorbeeld), hieruit spreekt stressbestendigheid. Of geef aan hoe dat in jouw geval is.


• Noem een aantal positieve en negatieve aspecten van uw huidige functie/activiteiten.
Leg de nadruk op de positieve aspecten en vermijd het noemen van persoonlijke problemen.


• Wat vindt u van uw huidige baan / activiteiten?
Wees positief. Leg er de nadruk op dat je naar een nieuwe uitdaging op zoek bent.


• Wat zijn uw sterkste eigenschappen?
Deze vraag is indirect al aan de orde geweest ("Wat heeft u ons te bieden; waarom zouden we u aannemen"). Overdrijf je antwoord niet en wees consequent.


• Wat is uw doel op langere termijn?
Verder dan een paar jaar kun je niet kijken. Geef aan dat je waarde hecht aan persoonlijke groei en leg de nadruk op "de uitdaging".


• Hoe succesvol was u tot nog toe?
Geef aan dat je tevreden bent, schets geen overdreven positief beeld.


• Heeft u weleens gefaald binnen uw huidige baan of binnen uw studie?
Geef een eerlijk antwoord. Geef aan wat er gebeurd is en hoe je er lering uit getrokken hebt.


• Wilt u liever een verantwoordelijke / beslissingsbevoegde functie of een voorbereidende staffunctie, en waarom?
• Bent u bereid in het buitenland te werken of doet u dit liever niet?
• Op welke afdeling zou u willen werken?

Wanneer je dit niet goed weet, probeer dan ongeveer je "ideale" afdeling te omschrijven. Zeg niet dat je alles leuk vindt, hiermee leg je het keuzeprobleem bij de interviewer, dit wordt over het algemeen niet gewaardeerd.


• Bent u stressbestendig?
Schets een situatie waarin je onder tijdsdruk veel hebt gepresteerd. Uiteraard hoeft niet iedereen stressbestendig te zijn.


• Waarom verdient u binnen u huidige functie en met uw leeftijd niet meer?
Treed niet in details. Ga niet in de verdediging. Wees "eerlijk"


• Welk salaris denkt u te gaan verdienen?
Ga niet te diep op deze vraag in. Geef een indicatie tussen een minimum- en een maximumbedrag . Of vraag naar wat in de branche gebruikelijk is bij deze leeftijd en ervaring en geef aan dat de salarisonderhandelingen wellicht in een later stadium nog aan bod zullen komen. Ga met je uitgangspositie niet onwaarschijnlijk hoog zitten, dat kan een grond zijn voor afwijzing.


• Bent u een specialist of een generalist?
Wanneer je een generalist bent geef dan bijvoorbeeld aan dat je liever met de grote lijn bezig houdt, ben je een specialist vertel dan enthousiast over het belang van dat ene onderwerp(je) wat je voor je scriptie hebt uitgezocht. Geef daarbij kort het verband aan met het grotere geheel.


• Werkt u liever bij een kleine of een grote organisatie, en waarom?
Een grote organisatie biedt doorgaans meer ruimte voor onder meer cursussen, studiemiddagen en de mogelijkheid tot specialisatie. In een kleine organisatie is het personeel meer bij elkaar betrokken en zul je met verschillende zaken te maken krijgen.


• Heeft u nog andere sollicitaties lopen?
Probeer hier eerlijk over te zijn, maar blijf wel consistent. Wanneer je eerst uitgebreid hebt verteld hoe graag je bij een bedrijf wilt werken en even later vermeldt dat je al bij tien banken hebt gesolliciteerd is er voldoende reden om je enthousiasme voor het bedrijfsleven in twijfel te trekken. Beter is het de rivaliteit wat uit te spelen. Indien je bij een concurrent solliciteert kun je deze gerust noemen. Dit zal de interesse juist doen toenemen. Men ziet niet graag een goede kandidaat naar de concurrent gaan.

STRIKVRAGEN
Strikvragen betreffen vaak je privéleven. Vaak beseft de vragensteller zich niet eens dat hij een strikvraag stelt. Dat wordt hem soms pas duidelijk als hij ziet hoe je je ergens indraait. Het zijn vooral de vragen waarin al iets wordt verondersteld waar je mee moet oppassen. Sommige vragen zijn opzettelijk provocerend gesteld. Je moet er vooral attent op zijn dat je je niet in de verdediging laat drukken. Laat de ander de vraag preciseren: "Hoe bedoelt u ...?"

• Uw man werkt natuurlijk ook, dus als er iets is met de kinderen dan lost u dat zeker op?
• Heeft u wel genoeg zitvlees voor deze baan? Hou er rekening mee dat het niet elke dag alleen maar spannend is.
• In uw vrije tijd heeft u bestuurswerk gedaan voor ..., u bent toch geen fanatieke ...?
• U moet zich realiseren dat hier hard wordt gewerkt.
• Uw vrouw werkt ook, als ze dan maar mee wil verhuizen wanneer u wordt overgeplaatst?
• U bent zeker van plan uw gezin nog uit te breiden?
• U stelt uw verwachtingen toch niet te hoog?
• U geeft hiermee zelf al uw sterke kanten aan, wat zijn uw zwakke kanten?
• Hoe staat het met uw uithoudings-/incasseringsvermogen? U moet niet denken dat het hier allemaal ...
• U moet zich wel realiseren dat u met tien dingen tegelijk bezig moet zijn.
• U heeft zulke hoge cijfers, gaat u niet liever de wetenschap in?
• Beseft u zich wel dat u zich met deze baan tot een bepaald kennisgebied beperkt?

VRAGEN AAN DE SOLLICITATIECOMMISSIE
Op een gegeven moment zal er naar een afsluiting van het gesprek worden gewerkt. Een subtiele manier om er achter te komen hoe lang het gesprek ongeveer zal duren, is om van tevoren de afspraak telefonisch te bevestigen en te vragen hoeveel tijd er voor het gesprek is uitgetrokken. Aan het einde van het gesprek krijg je de gelegenheid om vragen te stellen. Stel een aantal goede vragen, niet teveel, en laat merken dat je weet dat het gesprek ten einde loopt, bijvoorbeeld: "Ik weet niet hoeveel tijd u nog heeft, maar ik had u nog de volgende vraag willen stellen...." Zijn je vragen al tijdens het gesprek beantwoord, noem de betreffende vragen dan nog eens en geef aan in hoeverre ze al beantwoord zijn. Op deze manier laat je zien dat je vragen hebt voorbereid. Een laatste vraag is hoe het verdere verloop van de procedure zal zijn en binnen welke termijn je bericht mag verwachten.

De volgende vragen kun je aan de interviewer stellen:

• Kunt u mij een organogram van het bedrijf laten zien, zodat ik een idee krijg welke plaats de vacante functie inneemt?
(Een organogram is een schematisch overzicht, waarin aan de hand van kaders de verschillende afdelingen binnen een bedrijf zijn weergegeven. De kaders zijn verbonden door lijnen en pijlen die de onderlinge relatie tussen de afdelingen aangeven)

• Kunt u de functie en de daaraan verbonden werkzaamheden nader toelichten. Geeft u eens een concreet voorbeeld?
• Hoe liggen uw verwachtingen met betrekking tot de resultaten die binnen deze functie moeten worden bereikt?
• Wat is de profielschets van de "ideale persoon" voor deze functie?
• Hoe is deze vacature ontstaan?
• Aan wie moet ik rapporteren? Van wie krijg ik opdrachten?
• Doet het bedrijf aan job-rotation?

(Job-rotation is het scheppen van de mogelijkheid (of verplichting) voor hoger opgeleiden om regelmatig van functie te veranderen)

• Wat zijn, bij goed functioneren, de mogelijkheden tot promotie.
• Hoe is het personeelsverloop binnen uw bedrijf?
• Wilt u de markt voor de produkten en de diensten van het bedrijf beschrijven?
• Wie zijn de belangrijkste concurrenten van het bedrijf? Hoe onderscheidt u zich van hen?
• Wat zijn de doelstellingen van de organisatie en wat zijn de resultaten?
• Welke kwaliteitsnormen hanteert u en met welk resultaat?
• Wie zijn uw belangrijkste klanten en hoe zouden zij de kwaliteit van uw serviceverlening omschrijven?
• Wat is het grootste probleem waar uw staf op dit moment mee te maken heeft?
• Is het mogelijk dat ik de functionaris kan ontmoeten die ik ga opvolgen?
• Kunt u mij de sfeer in deze organisatie omschrijven?
• Hoe wordt het functioneren van de medewerkers binnen dit bedrijf beoordeeld en welke ontplooiingsmogelijkheden zijn er?
• Zijn er problemen te verwachten met de ondernemingsraad? Moet deze eerst worden gehoord of advies hebben uitgebracht, alvorens u tot aanstelling overgaat?
• Zijn er interne of externe scholingsmogelijkheden?
• Hoe groot is het personeelsverloop?
• Waarom is het voor mij aantrekkelijker om bij u in plaats van bij de concurrrent te werken?
• Komt het voor dat ik over moet werken?
• Wat zijn de mogelijkheden voor kinderopvang?
• Is het gebruikelijk of uitzonderlijk dat er mensen van buiten worden aangetrokken zoals in dit geval?
• Hoe is de begeleiding, hoe en door wie word ik ingewerkt?
• Met hoeveel mensen kom ik te werken en welke functie hebben zij?

Het Arbeidscontract
In de arbeids- of aanstellingsovereenkomst zijn de volgende essentialia opgenomen:

Salaris
In sommige gevallen is er geen onderhandeling mogelijk. De salarisschaal of klasse staat dan al vast. Het exact te verdienen salaris wordt in dergelijke gevallen berekend naar leeftijd, opleiding en ervaring. In het bedrijfsleven is meer ruimte tot onderhandelen. Probeer het zo te regelen dat de andere partij een bedrag noemt. Op deze manier schep je een onderhandelingspositie. De meeste bedrijfstakken kennen een voor het hele land geldende collectieve arbeidsovereenkomst (c.a.o.) waarin de salarissen zijn vastgelegd.

Ondanks de geregistreerde inkomensverschillen tussen de opleidingsniveau's heeft het weinig zin om automatisch op grond van een bul of een diploma salariseisen te stellen. Werknemers worden ingeschaald op basis van de functie die zij uitoefenen en dan doet het er weinig toe via welke opleiding zij daar zijn terechtgekomen. Starters moeten zich niet blind staren op het aanvangssalaris. Vraag wel om duidelijke functie-beoordelingscriteria en maak harde afspraken over je carrièreverloop.

Functionering en beoordeling
In veel contracten is de 'functionering en beoordeling' opgenomen, een evaluatiegesprek met het hoofd Personeelszaken. Je promotiekansen en je salaris kunnen hier van afhangen. Het is verstandig te informeren naar het promotiebeleid.

Bruto en netto
Het salaris wordt meestal uitgedrukt in een bruto jaarsalaris. Het netto salaris - na aftrek van belastingen - kan veel lager liggen. De uitbetaling geschiedt per twaalf maandelijkse termijnen of per dertien vierwekelijkse termijnen. Je hebt recht op vakantietoeslag (ongeveer acht procent). Van dit laatste bedrag moet het 'bijzondere tarief' (ongeveer veertig procent) van worden afgetrokken.

Winstdeling
Veel bedrijven kennen een winstdeling, veelal uitgedrukt in de 'dertiende maand'. Uitkering geschiedt in de laatste maand van het jaar. Ook hier geldt het bijzondere tarief.

Bepaalde of onbepaalde tijd
Een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd is beste dat je er uit kunt slepen. Meestal krijg je echter na de proeftijd van twee maanden een jaarcontract aangeboden, dit is als het ware een kunstmatige verlenging van de proeftijd. Een proeftijd mag nooit voor een langere termijn dan twee maanden worden aangegaan. Wanneer dit wel gebeurt, beschouwt men de proeftijd als niet geschreven. Wil de werkgever toch van je af, dan gaat hem dat veel geld kosten.

Concurrentiebeding
In het contract is meestal een concurrentiebeding opgenomen. Dit betekent dat je niet zonder meer naar een concurrent kunt overstappen, hetgeen belemmerend kan zijn voor het verloop van je carrière.

Ziektekosten
De ziektekosten worden meestal vergoed door het ziekenfonds. De werkgever betaalt het werkgeversdeel. Spreek af of het werknemersdeel al of niet op je salaris wordt ingehouden. De nominale premie betaal je zelf.

Pensioenpremie
De pensioenpremie wordt meestal (gedeeltelijk) door de werkgever betaald, met dien verstande dat bij een wisseling van baan pensioenbreuk moet worden voorkomen. Pensioenbreuk kan optreden wanneer je van werkgever verandert en je bij een andere pensioenfonds wordt aangesloten, met als risico een lager pensioen op de uitkeringsgerechtigde leeftijd.

Auto
Wanneer je de beschikking krijgt over een auto van de zaak krijg je te maken met de "fiscale bijtelling". Dat wil zeggen dat er voor de inkomstenbelasting ieder jaar ongeveer twintig procent van de nieuwwaarde van je auto bij je inkomen wordt opgeteld.

Reiskostenvergoeding
Is er een reiskostenvergoeding? Zo ja, op welke basis (meestal op basis van openbaar vervoer tweede klas)?

Verhuizen
Wanneer je moet verhuizen vanwege je nieuwe baan kan dat hoge kosten met zich meebrengen. Bespreek een verhuisregeling en herinrichtingskosten.


Voorbeeld internationaal stagecontract

Als je voor een stage naar het buitenland wordt gestuurd, teken je vaak een internationaal stagecontract. In een internationaal stagecontract kunnen de volgende punten opgenomen worden:

I accept the internship that has been offered to me by …..
In consideration of my participation I hereby agree to the following:

I accept that … will not pay me for my internship and that all the expenses connected with it, including travel and related costs, must be borne by me or my sponsoring Government or institution.

I accept that there is no expectation of employment at the end of my internship.

I understand that … accepts no responsibility for costs arising from accidents and/or illness incurred during this internship.

Prior to travel, it is my responsibility to consult my/our family physician regarding immunizations or other precautions to protect against travel-related illnesses.

It is my responsibility to be sure I am covered by a policy of comprehensive health and accident insurance that provides coverage for any injuries or illnesses I may experience during my travel. I will not hold …, its directors or officers liable for any injuries, illnesses, claims, damages, charges, bills, and/or expenses I may incur related to health or accident issues while travelling through ….

I understand that I am myself responsible for obtaining necessary visas relating to my internship service. …will only support the visa process should I encounter difficulties in making the arrangements or when this is required by the authorities concerned. It is further understood that upon my arrival in a … office, the Office will provide me with an internal "Attestation" for use with outside authorities.

I grant to … or any of its representatives full authorization to take any action deemed necessary to protect my health and safety at my expense, including, but not limited to, placing me under the care of a doctor or hospital for medical examinations and/or treatment, or returning me to … if such return is deemed necessary after consultation with medical authorities.

I understand that … reserves the right to make changes to the Internship at any time and for any reason, with or without notice, and … shall not be liable for any loss to me because of any such cancellation or change. Any additional expenses resulting from penalties assessed by airlines because of operational or itinerary changes are my responsibility. … reserves the right to substitute housing of a similar category at any time. Specific room and housing assignments are at the sole discretion of ….

I accept to conduct myself at all times in a manner compatible with my responsibilities as the holder of a … Internship. This includes becoming familiar with the … Code of Conduct and my signature below confirms that I shall abide by its principles.

I accept to keep confidential any and all unpublished information made known to me by … during the course of my internship and not to publish any reports or papers on the basis of information obtained during the internship, except with the prior authorisation of …

I accept to provide written notice in case of illness, absence or other unavoidable circumstances which might prevent me from participating in or completing the internship.

I accept to provide my address at the duty station to … as well as the name and address of the person to be contacted in case of emergency.

I agree that … may use video and/or photographs that may be taken of me during the period of my participation in the Internship for whatever purposes it wishes.

At the end of the internship period I will submit a report on my activities as an intern and to return all the items in my possession belonging to …(e.g. security passes, etc.);

I acknowledge that I have read, understand, and will abide by each of the terms and
conditions of this agreement.

I realize that all deposits are non refundable and cannot be transferred to another person.

I understand that if any of the above is not adhered to, … may decline to issue a letter of reference regarding the internship.

Verklaring van goed gedrag

Werkgevers kunnen aan nieuw personeel vragen om een verklaring omtrent het gedrag. Vaak wordt deze verklaring simpelweg verklaring van goed gedrag genoemd. Deze is aan te vragen bij het ministerie van justitie. Voor de aanvraag dien je een formulier in te vullen, die je vaak krijgt van je werkgever. Nadat je je aanvraag heb ingediend zal het Centraal Orgaan Verklaring Omtrent het Gedrag (COVOG) je controleren op door jou begane strafbare feiten. Er wordt hierbij rekening gehouden met de baan waar je naar solliciteert. Als je bent betrapt op rijden onder invloed zal dit ernstiger wegen als je taxichauffeur wilt worden dan als je solliciteert naar een baan als boekhouder. De kosten voor de verklaring omtrent het gedrag bedragen E30,05 (in 2009). Dit wordt vaak door de werkgever vergoed, maar dat is niet verplicht. Het komt ook voor dat de werkgever hier een voorwaarde aan stelt. Je krijgt dit bedrag dan pas terug als je bijvoorbeeld een bepaald aantal uur voor het bedrijf hebt gewerkt. Binnen vier weken na het invullen en inleveren van het aanvraagformulier krijg je de verklaring thuisgestuurd.

Voor meer informatie en het downloaden van het aanvraagformulier zie: www.justitie.nl/onderwerpen/opsporing_en_handhaving/verklaring_omtrent_het_gedrag/


De medische keuring

In sommige gevallen mag de werkgever vragen om een medische keuring. Het moet dan gaan om een functie waarbij het noodzakelijk is dat je voldoet aan speciale medische eisen. Voor de meeste functies is dit echter niet het geval. De werkgever moet vooraf in de personeelsadvertentie melden dat een medische keuring vereist is. De keuring vindt pas plaats na de sollicitatieprocedure, als je werkgever van plan is om je aan te nemen. De keuring mag alleen uitgevoerd worden door een keuringsarts.